مرتضى راوندى

51

تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي )

ذوب شده را در قالب مىريختند و به كمك پتك و سندان آن را به صورت مطلوب درمىآوردند . به عقيدهء رالف لينتون : استخراج فلز خالص از سنگ معدن در خاور نزديك ، قريب چهار تا پنجهزار سال قبل از ميلاد شروع شده است . از قراين‌چنين استنباط مىشود كه نخستين فلزى كه بطور خالص و جدا از مواد معدنى مورد استعمال قرار گرفت ، مس بود . سنگهاى معدنى كربنات مس ، مانند مرمر سبز و لاجورد از ازمنهء قديمتر استخراج و پس از آسياب شدن بعنوان رنگ مورد استفاده قرار مىگرفت . اين كشف مقدماتى و مهم كه مىتوان سنگ را با فعل و انفعالاتى به صورت فلز درآورد ، زمينه را براى پيشرفتها و اختراعات سريع ، كه اساس صنعت فلزكارى به‌شمار مىآيد ، فراهم كرد . . . و كشف اينكه مىتوان فلز را درميان بعضى سنگها به دست آورد بايد براى مردمان آن عصر بسيار هيجان‌انگيز و شگفت‌آور بوده باشد . همه‌چيز دلالت بر آن دارد كه بلافاصله پس از اختراع اولين روش تصفيهء فلزات ، عموم افرادى كه با اين صنعت سروكار داشتند ، به مطالعهء انواع سنگها پرداختند تا شايد سنگهاى معدنى تازه كشف كنند و فلز جديدى از آنها به دست آورند . خوشبختانه بيشتر سنگهاى معدنى فلات ، به علت سنگينى وزن و تركيب ساختمانشان ، از ديگر سنگها تميز داده مىشوند . به‌همين سبب ، به زودى نقره و سرب و آنتيموان ( سنگ سرمه ) و قلع كشف شد و از آن پس ، فلزكاران با آلات مختلف ، سرخ شدن و به درجه حرارت سفيد رسيدن و ذوب شدن فلزات و همچنين به سختى و نرمى و شكنندگى آنها ، و بخواص بعضى همبسته‌هاى فلزى آشنا شدند ، و عاقبت با پيدا كردن تركيب مس با عيار كمى از قلع عصر مفرغ بنا نهاده شد . از تركيب مس با كمى قلع ، آلياژ بسيار خوبى به دست مىآيد كه به همه كار مىخورد . هرقدر عيار قلع بيشتر باشد ، آلياژ حاصل ، محكمتر و به همان نسبت ، شكننده‌تر مىشود . بطور مسلم در حدود سال 1500 پ . م . صنعتگران و فلزكاران اين موضوع را به خوبى دريافته بودند و به فراخور ابزارها و هرگونه مصنوعى كه مىخواستند بسازند ، عيار قلع را در ريخته‌گريهاى مفرغى خود ، كم‌وزياد مىكردند . « 93 » پيشرفتهاى صنعتى انسانهاى نخستين در عين آنكه به كمك شكار و گله‌دارى و استفاده از زمين وسايل معاش و زندگى خود را فراهم مىكردند ، همواره در جستجوى وسايل مكانيكى بودند تا به يارى آنها به مشكلات زندگى فايق آيند و حيات خود را بيش از پيش با رفاه و آسايش قرين سازند . يكى از دانشمندان عقيده دارد كه انسان از موقعى كه به توليد وسايل زندگى مبادرت جست از ساير حيوانات متمايز گرديد . ويل دورانت مىگويد : بعيد نيست كه انسان پس از مشاهدهء حيواناتى نظير شمپانزه كه چيزى شبيه كوخ

--> ( 93 ) . سير تمدن ، پيشين ، ص 101 به بعد .